ακετυλ-λ-καρνιτίνη Archives - Your health in your hands

Γηράσκουν τα εγκεφαλικά κύτταρα με την πάροδο της ηλικίας; Ο ρόλος των βλαστοκυττάρων του εγκεφάλου και τρόποι ενίσχυσης της εγκεφαλικής λειτουργίας *

Παναγιώτης Μυλωνάς — Tue, 04 Feb 2020 11:31:10 +0000

του Παναγιώτη Μυλωνά

΄΄ Η ζωή αρχίζει εκεί που τελειώνει ο φόβος΄΄ – Osho

Αφορμή για την συγγραφή αυτού του άρθρου, έδωσε μια πρόσφατη (2018) έρευνα-ανακάλυψη του Columbia University, η οποία κατά την ταπεινή μου άποψη ανοίγει νέους δρόμους, όσον αφορά την πρόληψη και την θεραπεία σοβαρών παθήσεων και δυσλειτουργιών του εγκεφάλου όπως είναι η άνοια, η νόσος του Αλτσχάϊμερ, η κατάθλιψη. Η έρευνα της Maura Boldrini και των συνεργατών της με τίτλο ΄΄ Η νευρογένεση του ανθρώπινου ιππόκαμπου, παραμένει καθ’ όλη την διάρκεια της γήρανσης΄΄, δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Cell Stem Cell, τον Απρίλιο του 2018 ⁽¹⁾. (ιππόκαμπος : το κέντρο μνήμης του εγκεφάλου).

Tip: Οι ερευνητές Maura Boldrini και οι συνεργάτες της, στην έρευνα-ανακάλυψή τους, βρήκαν μια επίμονη νευρογένεση των ενηλίκων (persistent adult neurogenesis), σε άτομα στην όγδοη δεκαετία της ζωής τους, παρά τις μειώσεις που παρατηρήθηκαν όσον αφορά τον αριθμό των βλαστοκυττάρων του εγκεφάλου, την αγγειογένεση και τη νευροπλαστικότητα. Στην ηλικία των 65 ετών, οι πολλαπλασιαστικοί νευρωνικοί πρόγονοι (proliferating neural progenitors), οι ανώριμοι και ώριμοι κόκκοι των νευρώνων (gliimmature and mature granule neurons), τα νευρογλοιακά κύτταρα και ο οδοντωτός γρύλος όγκος (dentate gryus volume), παρέμειναν αμετάβλητοι ⁽¹⁾.

Στην πραγματικότητα η έρευνα από το Columbia University, έδειξε ότι έχoυμε ακριβώς τον ίδιο αριθμό νεαρών νευρικών κυττάρων – ή νευρώνων – όπως όταν ήμασταν στην ηλικία των 17 ετών. Έδειξαν ότι ο εγκέφαλός μας μπορεί να συνεχίσει να δημιουργεί νέους νευρώνες για πάντα. Οι επιστήμονες, μελέτησαν τους εγκεφάλους από ηλικιωμένους ανθρώπους, οι οποίοι πέθαναν από φυσικά αίτια. Ανακάλυψαν ότι οι εγκέφαλοι τους είχαν την ίδια ποσότητα νέων νευρώνων όπως οι νέοι. Βρήκαν επίσης μικρότερους αριθμούς αδρανών ή “ηρεμιστικών” εγκεφαλικών βλαστοκυττάρων, σε μια περιοχή του εγκεφάλου, η οποία συνδέεται με τη γνωστική-συναισθηματική αντίσταση.

Για τα ανωτέρω πολύ σπουδαία ευρήματα της έρευνας των επιστημόνων του Columbia University, κάνει αναφορά ο Dr. Francis Collins, Διευθυντής των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας της Αμερικής (Director of the National Institutes of Health in USA), σε σχετικό του άρθρο με τίτλο ΄΄ Νέα στοιχεία δείχνουν ότι οι γηράσκοντες εγκέφαλοι, συνεχίζουν να δημιουργούν νέους νευρώνες΄΄. Συγκεκριμένα ο Dr. Francis Collins αναφέρει στο άρθρο του: ΄΄ Υπήρξε σημαντική συζήτηση για το αν ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει την ικανότητα να κάνει νέους νευρώνες στην ενηλικίωση. Τώρα, μια πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη προσφέρει κάποια συναρπαστικά νέα στοιχεία ⁽¹⁾. Στην πραγματικότητα, τα τελευταία ευρήματα δείχνουν ότι ένας υγιής άνθρωπος στις δεκαετίες του εβδομήντα, μπορεί να έχει περίπου τόσους νέους νευρώνες σε ένα τμήμα του εγκεφάλου απαραίτητο για τη μάθηση και τη μνήμη, όπως ακριβώς ένας έφηβος.

Όπως αναφέρθηκε στο περιοδικό Cell Stem Cell, οι ερευνητές εξέτασαν τους εγκεφάλους υγιών ανθρώπων ηλικίας 14 έως 79 ετών και βρήκαν παρόμοιο αριθμό νεαρών νευρώνων καθ’ όλη την ενήλικη ζωή. Αυτοί οι νέοι νευρώνες εμμένουν σε παλαιότερους εγκεφάλους, οι οποίοι έδειξαν άλλα σημάδια παρακμής, συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης ικανότητας παραγωγής νέων αιμοφόρων αγγείων και σχηματισμού νέων νευρικών συνδέσεων. Οι ερευνητές βρήκαν επίσης ένα μικρότερο απόθεμα ηρεμιστικών ή αδρανών νευρικών βλαστοκυττάρων, σε μια περιοχή του εγκεφάλου, η οποία είναι γνωστό ότι υποστηρίζει τη γνωστική-συναισθηματική ανθεκτικότητα, την ικανότητα αντιμετώπισης και ανάκαμψης από τις αγχωτικές καταστάσεις. Ενώ απαιτείται σαφέστερη μελέτη, τα ευρήματα δείχνουν ότι οι υγιείς ηλικιωμένοι, μπορεί να έχουν περισσότερο γνωστικό απόθεμα από ό, τι πιστεύεται συνήθως΄΄ ⁽²⁾.

Tip: ΄΄ Πρόσφατη μελέτη⁽¹⁾ αποδεικνύει ότι δεν είναι τα κύτταρα του εγκεφάλου μας τα οποία παρακμάζουν. Είναι στην πραγματικότητα ο αριθμός των εγκεφαλικών βλαστοκυττάρων και των αιμοφόρων αγγείων τα οποία τα τροφοδοτούν. Αυτό σημαίνει ότι οι ηλικιωμένοι εγκέφαλοι έχουν απεριόριστες δυνατότητες και όλα τα δομικά στοιχεία για να παραμείνουν νέοι … εάν έχουν αρκετή ροή αίματος΄΄ – Dr. Al Sears MD

Προτάσεις για την ενίσχυση της εγκεφαλικής λειτουργίας

1/ Ενεργοποιείστε τους νευρώνες του εγκεφάλου για να διατηρήσετε κοφτερό το μυαλό σας, με την Ακετυλο-L-καρνιτίνη (Acetyl–L–Carnitine). Η ακετυλο-καρνιτίνη είναι ένα αμινοξύ, το οποίο οι έρευνες έδειξαν ότι βοηθάει στην αποφυγή της πρόωρης γήρανσης του εγκεφάλου, ενώ επιβραδύνει την πρόοδο των ήδη υπαρχόντων παθήσεων του εγκεφάλου.

Το ακετυλο-L-καρνιτίνη, προάγει την υγεία του εγκεφάλου, αποκαθιστώντας τη λειτουργία του παράγοντα ανάπτυξης νεύρων (Nerve Growth Factor ή NGF). Ο NGF είναι μια πρωτεΐνη, η οποία παράγεται στον εγκέφαλο. Ελέγχει την ανάπτυξη και τη διατήρηση των νευρώνων. Καθώς μεγαλώνουμε, τα επίπεδα του NGF μειώνονται. Οι έρευνες δείχνουν ότι η μείωση του NGF οδηγεί σε σημαντική πτώση στις επιδόσεις των εγκεφαλικών κυττάρων.

Η απώλεια αυτού του αυξητικού παράγοντα, μπορεί να οδηγήσει σε εκφυλιστικές νόσους του εγκεφάλου. Η ακετυλο-L-καρνιτίνη βοηθά στην αντιστροφή αυτής της πτώσης. Ταυτόχρονα, προάγει την επιβίωση και την ανάπτυξη των νευρώνων του εγκεφάλου. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι οι ασθενείς με ήπια νοητική δυσλειτουργία και ήπια εκδήλωση της νόσου του Αλτσχάιμερ, μπορούν να επωφεληθούν από την χρήση της ακετυλο-L-καρνιτίνης ^{(4), (5)}. Τα επίπεδα της ακετυλο-L-καρνιτίνης στον οργανισμό, μειώνονται με την πάροδο του χρόνου. Σαν συμπλήρωμα προτείνεται η πρόσληψη 500 mg την ημέρα με άδειο στομάχι.

2/ Χολίνη (choline) και διμεθυλαμινοαιθανόλη (Dimethylaminoethanol ή DMAE), δυο τελείως απαραίτητα καύσιμα για την εύρυθμη λειτουργία του εγκεφάλου. Ως γνωστόν η ακετυλοχολίνη (acetylcholine), είναι από τους κύριους νευροδιαβιβαστές του οργανισμού, υπεύθυνος μεταξύ άλλων για την μνήμη, την μάθηση και την λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος (autonomic nervous system).

Tip: Το κύριο δομικό στοιχείο για να παράγει ο οργανισμός την ακετυλοχολίνη, είναι η χολίνη. Η ακετυλοχολίνη είναι απαιτητή 24/24, καθώς ο εγκέφαλός την χρησιμοποιεί, για να διατηρήσει την σαφή επικοινωνία μεταξύ των τρισεκατομμυρίων νευρώνων.

Tip: Η μακροχρόνια έλλειψη χολίνης στον οργανισμό, μπορεί να προκαλέσει μεταξύ άλλων απώλεια μνήμης, σύγχυση, αδυναμία συγκέντρωσης, κόπωση, έλλειψη ενέργειας, αστάθεια, προβλήματα ύπνου.

Ερευνητές στο Northwestern University in Chicago, σε μια πιλοτική έρευνα, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τόσο η λεκτική όσο και η οπτική μνήμη, μπορεί να βελτιωθούν με τη συμπλήρωση χολίνης ⁽⁶⁾. Μια άλλη μελέτη η οποία δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα The American Journal of Clinical Nutrition το 2011, στην οποία συμμετείχαν 744 γυναίκες και 647 άντρες, έδειξε ότι τα άτομα με τη μεγαλύτερη πρόσληψη χολίνης είχαν την καλύτερη γνωστική απόδοση ⁽⁷⁾.

Οι κυριότερες διατροφικές πηγές χολίνης, είναι η λεκιθίνη, τα φρέσκα αυγά, το κοτόπουλο και η γαλοπούλα, το μπέικον, το κρέας βοοειδών ελευθέρας βοσκής, τα κάσιους, ο σολομός, οι σαρδέλες.

Η χολίνη συνεργάζεται με τη διμεθυλαμινοαιθανόλη (DMAE) για να παράγει ακετυλοχολίνη. Πλούσιες πηγές της DMAE είναι ο άγριος σολομός και οι σαρδέλες. Η DMAE κυκλοφορεί και ως συμπλήρωμα. Οι ερευνητές προτείνουν 100 mg την ημέρα, για την ενίσχυση της λειτουργίας του εγκεφάλου.

3/ Ο εγκέφαλός μας δεν μπορεί να λειτουργήσει, χωρίς τα ωμέγα-3 λιπαρά.

Tip: Έρευνες έδειξαν ότι τα χαμηλά επίπεδα των ωμέγα-3 λιπαρών, μπορεί να οδηγήσουν σε κατάθλιψη, σε έντονη ανησυχία, σε εγκληματικές συμπεριφορές, σε διπολική διαταραχή, σε σχιζοφρένεια, σε αυτισμό, σε διαταραχή έλλειψης προσοχής, σε δυσκολίες μάθησης, σε άνοια και σε πολλές άλλες νευρολογικές διαταραχές ^{(8), (9)}.

Τα ωμέγα-3 λιπαρά, καταπολεμούν την συρρίκνωση του εγκεφάλου και την απώλεια της μνήμης. Μια μελέτη του Oregon, διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι με δίαιτα υψηλής περιεκτικότητας σε ωμέγα-3, είχαν μεγαλύτερους εγκεφάλους για την ηλικία τους. Επίσης τα συγκεκριμένα άτομα, σημείωσαν το υψηλότερο επίπεδο στις δοκιμές σκέψης και μνήμης ⁽¹⁰⁾. Μια άλλη μελέτη στο Rhode Island έδειξε επίσης, ότι τα άτομα με την υψηλότερη πρόσληψη ιχθυελαίου, είχαν μεγαλύτερο όγκο εγκεφάλου στον ιππόκαμπο τους και στον εγκεφαλικό φλοιό. Αυτές είναι οι περιοχές που συνδέονται με τη μνήμη και τη μάθηση ⁽¹¹⁾.

Πολύ καλές πηγές τροφίμων των ωμέγα-3 λιπαρών, είναι ζωικά προϊόντα όπως τα ψάρια, τα αυγά και τα κρέατα. Τα λιπαρά ψάρια, όπως το σκουμπρί, η ρέγγα, ο τόνος, ο σολομός, η πέστροφα και η σαρδέλα είναι μερικές από τις πλουσιότερες πηγές. Τα ωμέγα-3 λιπαρά, κυκλοφορούν και ως συμπληρώματα, σε διάφορες μορφές (krill oil, calamari oil). Προτιμήστε αυτά με την υψηλή περιεκτικότητα σε EPA και DHA, σε ημερήσιες δόσεις από 1.000-3.000 mg.

4/ Διατηρείστε την βέλτιστη παραγωγή του NAD+ (nicotinamide adenine dinucleotide– δινουκλεοτίδιο αδενίνης νικοτιναμιδίου) σε κυτταρικό επίπεδο.

Tip: Επί του παρόντος έχουν διεξαχθεί πάνω από 7.641 κλινικές μελέτες σχετικά με το NAD +. Και όλες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το NAD +, είναι η μεγαλύτερη ανακάλυψη στην αναγεννητική ιατρική (regenerative medicine). Μπορούμε τώρα να δημιουργήσουμε νέα βλαστοκύτταρα, νέα μιτοχόνδρια και όργανα “νεαρά και πάλι” και όλα αυτά, ενισχύοντας φυσικά τα επίπεδα NAD + μέσα στα κύτταρα μας.

Το NAD +, είναι ένας συμπαράγοντας (cofactor), ένα μόριο το οποίο βοηθά τα ένζυμα στις χημικές αντιδράσεις, όπου διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο σε πολλαπλές φυσιολογικές διεργασίες όπως ο μεταβολισμός ενέργειας, η επιδιόρθωση του DNA και η ανοσοποιητική ενεργοποίηση. Είναι απαραίτητο για τη δραστηριότητα των sirtuins, μια κατηγορία ενζύμων τα οποία εμπλέκονται στη μακροζωία.

Tip: Η κυτταρική παραγωγή του NAD+, μειώνεται με την ηλικία. Ωστόσο η εξάντληση της, συνδέεται με την εμφάνιση και εξέλιξη πολλαπλών καταστάσεων, οι οποίες σχετίζονται με την ηλικία, όπως είναι η μεταβολική δυσλειτουργία και η νευροεκφυλιστική ασθένεια ⁽¹²⁾.

Θα δώσουμε ενδεικτικά κάποιες από τις έρευνες, όπου οι επιστήμονες αναφέρονται στην σπουδαιότητα της διατήρησης-ενίσχυσης του NAD+, σε κυτταρικό επίπεδο.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το NAD + υποστηρίζει την υγιή δημιουργία εγκεφαλικών και μυϊκών βλαστοκυττάρων, νέων νευρώνων, αποκαθιστά νευρικές συνδέσεις και αποκαθιστά την εγκεφαλική φλεγμονή, η οποία σχετίζεται με την ηλικία και είναι η βάση για τις αιτίες της μειωμένης νοητικής γνώσης ⁽¹³⁾ – Johns Hopkins and National Institutes of Health study
Όταν οι ερευνητές αύξησαν τα επίπεδα NAD + στον ιππόκαμπο (το κέντρο μνήμης του εγκεφάλου), διαπίστωσαν ότι σταμάτησε η απώλεια των νευρικών βλαστικών κυττάρων, που σχετίζονται με την ηλικία και είναι απαραίτητα για τη δημιουργία νέων εγκεφαλικών κυττάρων κατά την γήρανση ⁽¹⁴⁾ – Washington University study
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το NAD + υποστηρίζει τα γηρασμένα εγκεφαλικά κύτταρα, υποστηρίζει τους γηραιότερους νευρώνες από την αυτοφαγία (autophagy) (αυτοκαταστροφή) και τους αναπληρώνει με νέα θρεπτικά συστατικά για να αποκαταστήσει τη δύναμή τους ⁽¹⁵⁾ – Cambridge study.

Το NAD + μπορεί να συντεθεί στο σώμα μας, από μια ποικιλία διαιτητικών πηγών, συμπεριλαμβανομένης της τρυπτοφάνης (ένα αμινοξύ) και των τριών μορφών της βιταμίνης Β3 (νιασίνη), δηλαδή της νικοτιναμίδης (nicotinamide ή NAM), επίσης αποκαλούμενης και νιασιναμίδη (niacinamide), του νικοτινικού οξέος (nicotinic acid ή ΝΑ) και του νικοτιναμιδίου ριβοζιδίου (nicotinamide riboside ή NR) . Η νιασίνη βρίσκεται σε μια ποικιλία τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων των φασολιών, του γάλακτος, του κρέατος και των αυγών. Το νουκλεϊκό νικοτιναμίδιο (Nicotinamide mononucleotide ή NMN), ένας άλλος διαιτητικός πρόδρομος του NAD +, μπορεί επίσης να βρεθεί σε μια ποικιλία τροφίμων, όπως το μπρόκολο, το αβοκάντο και το βόειο κρέας. Άλλες πηγές οι οποίες ενισχύουν την σύνθεση του NAD+ στον οργανισμό μας, είναι η διακοπτόμενη νηστεία, η νηστεία, ο περιορισμός της τροφής, η άσκηση και η ρεσβερατρόλη. Το νικοτιναμίδιο ριβοζιδίου (NR) και το νουκλεϊκό νικοταμίδιο (NMN), κυκλοφορούν και ως συμπληρώματα.

( Λόγω της σπουδαιότητας και των εξαιρετικών ιδιοτήτων του NAD+ σχετικά με την αντιγήρανση και την πρόληψη πολλών εκφυλιστικών παθήσεων, θα ασχοληθούμε εκτενώς και αποκλειστικά σε μελλοντικό μας άρθρο).

΄ Your Health In Your Hands**

*Όλες οι πληροφορίες και οι έρευνες που αναφέρονται στο άρθρο, δίνονται για ενημερωτικό σκοπό και μόνο και όχι για διάγνωση, αγωγή ή θεραπεία για οποιαδήποτε πάθηση ή αντικατάσταση ιατρικών συμβουλών. Το κάθε ένα άτομο, είναι και ο τελευταίος υπεύθυνος για τις οποιεσδήποτε αποφάσεις που αφορούν την υγεία του.

**Απαγορεύεται η αντιγραφή μερική ή ολική του άρθρου, χωρίς την άδεια του συγγραφέα-ερευνητή .

References

Σώστε τα τελομερή σας….* (2o Μέρος)

Παναγιώτης Μυλωνάς — Wed, 15 May 2019 16:55:52 +0000

του Παναγιώτη Μυλωνά

Τελευταία οι επιστήμονες της αντιγήρανσης, ασχολούνται εκτενώς με έρευνες σχετικά με τα τελομερή και το ένζυμο τελομεράση, αποδεικνύοντας ότι υπάρχουν ορισμένα θρεπτικά συστατικά, τα οποία μπορούν τόσο να διατηρήσουν το μήκος των τελομερών σε ικανοποιητικά επίπεδα, όσο και να ενεργοποιήσουν το ανωτέρω ένζυμο, το οποίο θα επεκτείνει την ζωή (το μήκος) των τελομερών. Τέτοια θρεπτικά στοιχεία είναι:

1/ Η ρεσβερατρόλη (resveratrol). Βρίσκεται στην φλούδα των σταφυλιών, κυρίως των κόκκινων σταφυλιών. Σύμφωνα με έρευνα, η ρεσβερατρόλη παίζει καθοριστικό ρόλο, όσον αφορά την ενεργοποίηση του ενζύμου τελομεράση ⁽¹⁾.

2/ Το πράσινο τσάι (green tea). Σύμφωνα με έρευνα η οποία δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα British Journal of Nutrition το 2010, τα άτομα που είχαν ως συνήθεια να πίνουν συχνά πράσινο τσάι, παρουσίαζαν αύξηση του μήκους των τελομερών τους, η οποία μεταφράζονταν με μία διαφορά πέντε (5) ετών, στην παράταση της ζωής ⁽²⁾.

3/ Η αργινίνη ( l–arginine). Σύμφωνα με έρευνα η οποία δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα BIochem Biophys Res Commun το 2006, η αργινίνη βελτιώνει την δραστηριότητα του ενζύμου τελομεράση, αυξάνοντας την παραγωγή του οξειδίου του αζώτου (nitric oxide ή ΝΟ), το οποίο συντελεί σύμφωνα με νέες έρευνες, στην βελτίωση της δραστηριότητας της τελομεράσης ⁽³⁾.

4/ Η βιταμίνη C. Τα τελομερή είναι πολύ ευαίσθητα στην παρουσία ελευθέρων ριζών (οξειδωτικό stress). Η ισχυρή αντιοξειδωτική δράση της βιταμίνης C, μπορεί να περιορίσει αυτή την φθορά των τελομερών από τις ελεύθερες ρίζες. Πρόσφατη έρευνα το 2012, έδειξε ότι η βιταμίνη C, αυξάνει την δραστηριότητα της τελομεράσης στα βλαστοκύτταρα (stem cells) ⁽⁴⁾. Άλλη μια έρευνα η οποία έλαβε χώρα στην Ιαπωνία, σχετικά με την επίδραση της βιταμίνης C στο μήκος των τελομερών, καταλήγει στο ότι ανεβάζοντας τα επίπεδα της βιταμίνης C στα κύτταρα, μπορεί να επιβραδύνει την ελάττωση του μήκους των τελομερών κατά 62% !

5/ Η βιταμίνη D3. Εκτός από τις πολύ σπουδαίες αντικαρκινικές της ιδιότητες και την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, οι έρευνες δείχνουν ότι η βιταμίνη D3, συμβάλει στην ενεργοποίηση του ενζύμου τελομεράση. Πρόσφατη έρευνα του 2012, έδειξε ότι η βιταμίνη D, αυξάνει την δραστηριότητα του ενζύμου τελομεράση, κατά 19,2% ⁽⁵⁾.

6/ Το γαϊδουράγκαθο (milk thistle), εκτός από τις πολύ χρήσιμες αποτοξινωτικές του ιδιότητες, βρέθηκε ότι αυξάνει την δραστηριότητα της τελομεράσης ⁽⁶⁾.

7/ Το γκίνγκο μπιλόμπα (ginkgo biloba) επίσης αυξάνει την δραστηριότητα της τελομεράσης ⁽⁷⁾.

8/ Η ακετυλ-καρνιτίνη (acetyl l–carnitine), το φολικό οξύ, η βιταμίνη Ε επίσης είναι μερικά από τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά, τα οποία βοηθάνε στην αύξηση της δραστηριότητας του ενζύμου τελομεράση.

Tip: Έρευνα με τίτλο ΄΄Τελομερή, τρόπος ζωής, καρκίνος και γήρανση΄΄, η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2012, σχετικά με την επίδραση του μήκους των τελομερών στην γήρανση και την εμφάνιση του καρκίνου, συνοψίζει: ΄΄το μήκος των τελομερών μειώνεται με την ηλικία και η προοδευτική μείωση του μήκους των τελομερών οδηγεί σε γήρανση ή / και στην απόπτωση των κυττάρων. Τα βραχύτερα τελομερή έχουν επίσης εμπλακεί στην εμφάνιση γονιδιωματικής αστάθειας και την ογκογένεση. Οι ηλικιωμένοι με βραχύτερα τελομερή, έχουν τρεις και οκτώ φορές αυξημένο κίνδυνο να πεθάνουν από καρδιά και λοιμώδη νοσήματα, αντίστοιχα. Επομένως, ο ρυθμός με τον οποίο μικραίνει το μήκος των τελομερών, είναι κρίσιμος για την υγεία και το ρυθμό της γήρανσης του ατόμου. Το κάπνισμα, η έκθεση στη ρύπανση, η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας, η παχυσαρκία, το άγχος και η ανθυγιεινή διατροφή αυξάνουν την οξειδωτική επιβάρυνση και το ρυθμό ελάττωσης του μήκους των τελομερών. Για να διατηρήσουμε τα τελομερή και να μειώσουμε τον κίνδυνο εμφάνισης του καρκίνου και τον ρυθμό της γήρανσης, πρέπει να εξετάσουμε το ενδεχόμενο να τρώμε λιγότερο. Να περιλαμβάνει η διατροφή μας αντιοξειδωτικά, ίνες, πρωτεΐνες και υγιή λιπαρά (που προέρχονται από αβοκάντο, ψάρι και ξηρούς καρπούς). Να παραμείνει το σώμα μας χωρίς περιττό λίπος, ενεργό, υγιές και απαλλαγμένο από άγχος μέσω της τακτικής άσκησης και του διαλογισμού. Τρόφιμα όπως τόνος, σολομός, ρέγγα, σκουμπρί, γαύρος, γαϊδουράγκαθο, λιναρόσποροι, σπόροι τσία, σουσάμι, ακτινίδια, μαύρα σμέουρα, πράσινο τσάι, μπρόκολο, ελιές και άλλα πλούσια σε βιταμίνη C και πλούσια σε βιταμίνη Ε τρόφιμα είναι μια καλή πηγή αντιοξειδωτικών. Αυτά σε συνδυασμό με έναν μεσογειακό τύπο διατροφής που περιέχει φρούτα και τροφές ολικής αλέσεως θα βοηθούσαν στην προστασία των τελομερών ΄΄ ⁽⁸⁾.

Τέλος η άσκηση, ο έλεγχος των στρεσογόνων καταστάσεων και η διακοπτόμενη νηστεία, αποτελούν αποτελεσματικά όπλα κατά της ταχείας ελάττωσης του μήκους των τελομερών.

Περισσότερα για τα τελομερή και το ένζυμο τελομεράση, στο καινούργιο μου βιβλίο με τίτλο ΄΄ Το Βιβλίο της Αντιγήρανσης- Η Υγεία στα χέρια σας΄΄, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις iWrite (https://iwrite.gr/bookstore/vivlio-antigiransis/ ).

Your Health In Your Hands**

**Απαγορεύεται η αντιγραφή μερική ή ολική του άρθρου, χωρίς την άδεια του συγγραφέα-ερευνητή .

References